"This One's For You" - bài hát chính thức của EURO 2016 là một trong những nhạc phẩm phản ảnh được không khí cuồng nhiệt của bóng đá

Tuy nhiên, "This One’s For You” không phải một trường hợp đặc biệt, vì xưa nay bóng đá luôn có khả năng kích hoạt cảm hứng nghệ thuật.

Bóng đá và âm nhạc
Không phải chờ đến mỗi dịp EURO hay World Cup, nhân loại mới thừa nhận sức hấp dẫn của bóng đá. Từ rất lâu, sự thăng hoa trên sân cỏ đã góp phần thăng hoa cho hàng triệu trái tim trên thế giới. Và tất nhiên, âm nhạc không đứng ngoài nỗi hân hoan vô tận của các tín đồ túc cầu giáo. Nhiều ca khúc về môn "thể thao vua" ra đời, mang theo giai điệu rộn ràng đến với mỗi trận cầu rực lửa. 

Điều dễ hiểu, ca khúc bóng đá không chỉ giành cho các cầu thủ, mà còn có sức lan tỏa trong đời sống các cổ động viên. Một trong những ca khúc được nhiều CĐV yêu thích nhất trên hành tinh là “You’ll never walk alone” thường hát vang trên các khán đài khắp năm châu.

Ý niệm “bạn không bao giờ độc hành” được danh ca John Farnham biểu diễn trên sân khấu chuyên nghiệp lần đầu tiên năm 1972, sau đó gần như trở thành “bóng đá ca” của người hâm mộ các câu lạc bộ nổi tiếng như Livepool, Bayern Munich, Dortmund, AC Milan. Gần đây có cả phiên bản tiếng Nhật theo chân các CĐV CLB Tokyo FC ở xứ sở mặt trời mọc.

Không chỉ quyến rũ bằng tiết tấu, “You’ll never walk alone” còn truyền tải nhiều ý niệm thú vị rằng “có những chuyến đi dịu dàng và có những chuyến đi sóng dậy, tôi vẫn muốn bạn nhớ một điều và tôi vẫn muốn bạn biết một điều, đó là bạn sẽ không lẻ loi đâu”.

TẢN MẠN EURO: BÓNG ĐÁ KÍCH HOẠT KHOÁI CẢM NGHỆ THUẬT
"You'll never walk alone" - ca khúc được các cổ động viên đặc biệt yêu thích

Bởi vậy, “You’ll never walk alone” còn được ba giọng tenor lừng danh Jose Carreras, Placido Domingo, Luciano Pavarotti trình bày theo dạng opera vào năm 1998 và đứng ở vị trí cao trong nhiều BXH Âm nhạc tại Anh trong một thời gian dài.

Cuối năm 2001, nữ danh ca Barbara Streisand dùng bài hát bất hủ này để hát ở lễ trao giải Emmy nhằm tưởng nhớ các nạn nhân của vụ khủng bố ngày 11/9. Và hiện nay, “You’ll never walk alone” luôn được nhiều thí sinh chọn để khoe chất giọng tại các cuộc thi Thần tượng âm nhạc ở châu Âu và châu Mỹ.

Dù chưa thể sánh với “You’ll never walk alone”, nhưng  nhiều ca khúc về bóng đá cũng được ra đời một cách hào hứng. Có thể kể tên vài ca khúc lưu lại dấu vết trong lòng giới mộ điệu như “Clebrate the day” do Herbert Groenemeyer trình bày, “The time of our lives” do Toni Braxton trình bày, “The Cup of life” do Ricky Martin trình bày và “Oh! Africa” do Akon Feat và Keri Hilson trình bày.

Bên cạnh đó, nữ danh ca Shakira cũng có sức chinh phục riêng với hai ca khúc “Hips don’t lie” và “Waka waka” khiến các CĐV bóng đá phải nhún nhảy theo đầy cuồng nhiệt.

Nói chuyện của thiên hạ rồi, không thể không nói đến chuyện của chúng ta. Bóng đá nước nhà có được các nhạc sĩ và ca sĩ ủng hộ không nhỉ? Cũng có đấy! Một cuộc vận động sáng tác về bóng đá đã được tổ chức khá quy mô và thu hoạch vài ca khúc như “Chỉ có một con đường”, “Vùng lên Việt Nam”, “Quyết chiến trận này”, “Sút sút sút”…

Nhưng đáng tiếc, hình như cảm hứng của nhạc sĩ dễ rung động với váy áo hơn, nên các ca khúc về bóng đá “made-in-nội-địa” cứ như lẩn khuất ở nơi nào đó.

TẢN MẠN EURO: BÓNG ĐÁ KÍCH HOẠT KHOÁI CẢM NGHỆ THUẬT
Bài hát "Tôi yêu bóng đá" của nhạc sĩ Trần Tiến rất được các cổ động viên Việt Nam yêu thích

Tương đối được ưa chuộng nhất, có chăng là ca khúc “Tôi yêu bóng đá” của Trần Tiến với lời ca hơi bị trữ tình: “Tôi yêu bóng đá khi tôi còn đang bé thơ. Tôi mơ trong giấc mơ những khung thành tan vỡ. Ra sân tôi đã quên chính tôi rồi bạn ơi. Quả bóng bay lên trái tim tôi không nằm yên”.

Đặc biệt, ca khúc “Tôi yêu bóng đá” chỉ chứng minh được sức lôi cuối khi do chính Trần Tiến thể hiện bằng động tác nhăn trán nhíu mày hoặc vung tay vung chân lúc ngân nga những từ đệm “ồ ố ô… í a í a í à”. 

Thành thật mà nói, chúng ta chưa có những ca khúc hay để cổ động cho bóng đá nước nhà. Tình yêu bóng đá của các nhạc sĩ thì chẳng ai dám nghi ngờ, tâm huyết sáng tạo của các nhạc sĩ thì vậy. Có điều tại sao chưa có giai điệu nào đủ nhịp nhàng bay theo quả bóng mang sức mạnh "con Rồng cháu Tiên"?

Liệu đó có phải là một đòi hỏi hơi quá đáng chăng? Không khéo các nhạc sĩ thân mến của chúng ta đụng chạm tự ái mà thắc mắc lại rằng “Bóng đá Việt Nam hay bao nhiêu mà yêu cầu phải có bài hát hay xứng đáng”, thì chắc chắn không ít người phải ngượng đỏ mặt đấy nhé!

Bóng đá và điện ảnh
Trong thể thao, bóng đá được xem như bộ môn phổ biến nhất. Trong nghệ thuật, điện ảnh được xem như bộ môn hiện đại nhất. Vì thế, cuộc gặp gỡ giữa bóng đá và điện ảnh rất đáng để chờ đợi và hy vọng.

Vua bóng đá Pele năm 1981 được mời sang Mỹ tham gia bộ phim “Chiến thắng”. Dù được đóng chung với tài tử lừng danh thời điểm ấy là Sylvester Stallone và được nhận một mức thù lao cao ngất ngưởng, huyền thoại này vẫn tuyên bố khảng khái: “Không có tác phẩm nghệ thuật nào có thể phản ánh hết những nghịch lý kỳ thú và những xúc động mãnh liệt của sân cỏ”. 

TẢN MẠN EURO: BÓNG ĐÁ KÍCH HOẠT KHOÁI CẢM NGHỆ THUẬT
Vua bóng đá Pele trong một bộ phim về bóng đá - Cảnh được quay khi ông còn khoác áo Santos

Vẫn biết vậy, nhưng những nhà điện ảnh thiện chí với cuộc đời đâu cho phép màn bạc thờ ơ với nhịp điệu sân cỏ vốn đã trở thành một phần vui buồn nhân loại!

Vốn sẵn niềm tự hào là cái nôi của bóng đá, người Anh có khá nhiều tác phẩm nghệ thuật hướng đến sân cỏ. Từ cuốn tiểu thuyết của Leonard Gribble, bộ phim “Bí ẩn trên sân vận động Arsenal” đã ra đời vào năm 1939, đánh dấu sức hấp dẫn của túc cầu giáo không chỉ mở đầu và kết thúc ở tiếng còi trọng tài.

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, hiện tượng Xô – Viết hùng mạnh được phô diễn khắp các lĩnh vực, và điện ảnh Xô – Viết cũng xuất hiện hai bộ phim về bóng đá lôi cuốn người xem là “Đội bóng phố tôi” và “Hiệp ba”.

FIFA từng dự kiến tổ chức một hội thảo về những bộ phim liên quan đến sân cỏ, nhằm thành lập một trung tâm lưu trữ những tác phẩm nghệ thuật thứ bảy trứ danh dành cho người hâm mộ bóng đá. Tiếc là đến nay dự án ấy vẫn chưa thực hiện được, và tạm thời mỗi quốc gia đều có BXH riêng đối với những bộ phim về bóng đá.

Chẳng hạn như, các cổ động viên bóng đá Pháp hãnh diện giới thiệu ba bộ phim có tên gọi “Nỗi kinh hoàng của thủ môn trước cú phạt đền” sản xuất năm 1971, “Cú đánh đầu” sản xuất năm 1979 và “Giết chết trọng tài đi” sản xuất năm 1990. Ngược lại, người Anh cho rằng bộ phim “Thẻ vàng” sản xuất năm 1997, chuyển thể từ tiểu thuyết của Nick Hornby là bộ phim hay nhất hành tinh nói về bóng đá. Còn người Đức có bộ phim “Điều kỳ diệu ở Bern” sản xuất năm 2003, thu hút hơn 3 triệu khán giả ngay tháng đầu tiên trình chiếu.

TẢN MẠN EURO: BÓNG ĐÁ KÍCH HOẠT KHOÁI CẢM NGHỆ THUẬT
The Card - một bộ phim ăn khách về bóng đá do nước Anh sản xuất

Tuy nhiên, muốn hiểu sức mạnh của điện ảnh thì phải ngước mắt nhìn về Holywood. Đành rằng, bóng đá Mỹ chưa vượt trội, nhưng công nghệ làm phim của nước Mỹ đã đạt đến mức chuyên nghiệp. Muốn có một bộ phim kinh điển về bóng đá, cách duy nhất là khơi dậy tình yêu sân cỏ phía những nhà làm phim Mỹ.

Sau bộ phim “Người anh hùng của ngày hôm qua” sản xuất năm 1980 với ngôi sao điện ảnh Adam Faith và bộ phim “Ngày thứ bảy đã đến” sản xuất năm 1995 với ngôi sao Sean Bean, đến nay Holywood vẫn chưa hứng thú tiếp tục đầu tư thêm một bộ phim nào về môn "thể thao vua" này.

Làm phim về bóng đá không dễ. Không phải bất cứ máy quay phim nào đặt ngoài sân cỏ cũng thâu tóm được không khí bóng đá. Nền điện ảnh của chúng ta đến hôm nay cũng chỉ có ba bộ phim đáng nhớ về bóng đá. Đầu tiên là bộ phim “Phút 89” dựa theo kịch bản của nhà văn Vũ Bão, sản xuất năm 1982.

Đến thời tư nhân làm phim có thêm “Cô thủ môn tội nghiệp” do Thanh Mai đóng vai chính. Kế tiếp, bộ phim “Sút, sút dzô” quy tụ cả mỹ nhân Y Phụng, danh hài Bảo Quốc lẫn cầu thủ Lê Huỳnh Đức vẫn chỉ mang yếu tố giải trí mà thôi.

Biết làm sao được, màn ảnh thế giới hơi xa sân cỏ thế giới, màn ảnh Việt Nam càng xa sân cỏ Việt Nam!

Bóng đá và văn chương
Phàm là những thứ gì quen thuộc với đời sống đều không bao giờ xa lạ với văn chương. Bóng đá cũng vậy. Sức cám dỗ của túc cầu giáo đã khiến một nhà văn tiêu biểu của chủ nghĩa hiện sinh là Alber Camus cũng nhảy bổ ra sân cỏ với tư cách một … thủ môn. Thời gian tác giả những danh tác “Người xa lạ”, “Dịch hạch” và “Sa đọa” gắn bó cùng đội tuyển Algeria không dài, nhưng cũng đủ để những người hâm mộ bóng đá xứ sở này tự hào rằng họ từng có một cầu thủ đoạt giải Nobel Văn Học năm 1957.

Ở nước ta, tuy chưa có nhà thơ hoặc nhà văn nào đủ dũng khí rượt đuổi trái bóng suốt 90 phút tại sân vận động cấp huyện, nhưng lại có rất nhiều cây bút bình luận bóng đá cấp quốc gia như Thanh Thảo, Trần Ninh Hồ, Anh Ngọc, Nguyễn Thụy Kha…

TẢN MẠN EURO: BÓNG ĐÁ KÍCH HOẠT KHOÁI CẢM NGHỆ THUẬT
Trương Anh Ngọc (Anh Ngọc) -  một trong những nhà báo và bình luận viên bóng đá hàng đầu Việt Nam

Không chỉ có những nhận định hoa mỹ như các huấn luyện viên thứ thiệt, nhiều thi sĩ còn ngày đêm mơ màng sinh khí cầu trường để mỗi tiếng reo hò bỗng hóa thành một câu thơ run lẩy bẩy như mảnh lưới hứng trọn cú sút quỷ khóc thần sầu.

Trong các ngôi sao từng vụt qua World Cup, nhà thơ Nguyễn Duy hình như có khả năng viết đúng tên danh thủ dễ nhớ và dễ viết nhất là Pele, nhưng từ năm 1982 ông đã có bài thơ “Nhịp điệu Espana” ca ngợi những trận đấu sục sôi réo gọi: “Quả bóng buồn tênh qua chân các anh. Bay lên mà thành nghệ thuật. Và cú đá người đời không ưa. Các anh biến hóa ra cái đẹp”.

Xét về tính sinh động, thì văn chương và bóng đá như mặt trăng đặt cạnh mặt trời, tưởng gần gũi mà cách ngăn ngàn trùng. Vì vậy, tác phẩm chữ nghĩa viết về môn thể thao vua luôn là thách thức nan giải đối với các tác giả vốn dài lưng tốn vải bất kể đêm ngày đều ái ngại vận động chân tay.

Nước Anh có nền bóng đá lâu đời nhất, nên mảng văn chương liên quan đến bóng đá của họ cũng có sự phong phú và đa dạng đáng kể. Nhà viết kịch Tom Stoppard từ năm 1977 đã đưa lên sân khấu vở diễn “Lỗi nhà nghề” được coi như một vở kinh điển trong giới kịch nghệ. Đến năm 1990, công chúng Anh còn có thêm một vở kịch lấy nguyên mẫu một thần tượng bóng đá của họ là “Một buổi chiều với Gary Lineker”.

TẢN MẠN EURO: BÓNG ĐÁ KÍCH HOẠT KHOÁI CẢM NGHỆ THUẬT
Tiểu thuyết “Fever Pitch” (“Cơn sốt sân cỏ”) của Nick Hornby là một tác phẩm xuất sắc của văn học về bóng đá
Thế nhưng, lừng lẫy nhất phải nhắc đến tiểu thuyết “Fever Pitch” ( tạm dịch “Cơn sốt sân cỏ” của Nick Hornby nói về tình yêu bóng đá cháy bỏng đam mê!

Khi trái bóng bắt đầu lăn tại các giải đấu lớn thì các thi sĩ Việt Nam cũng ngả nghiêng vần điệu đong đưa theo những đường chuyền, lắc lư theo những quả phạt góc, hồi hộp như trái tim sắp rớt bịch xuống chấm phạt đền. Nhìn chung, thứ vần vè viết cho kịp tiếng còi kết thúc mỗi trận đấu thì bao giờ cũng phô bày đầy đủ sự ngây dại của ngôn ngữ đối lập với hào hứng cầu trường!

Tuy nhiên, những ai có phẩm chất thi sĩ thì chỉ cần dăm lần liếc mắt qua màn ảnh truyền hình trực tiếp bóng đá cũng có thể viết được những thú vị. Ví dụ, nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm viết bằng kinh nghiệm của một người ít xem bóng đá: “Con vừa mới xỏ giầy vào hiệp nhất. Trận đấu đời cha đã cuối hiệp nhì. Chiếc đồng hồ, người trọng tài nghiêm khắc. Phút rời sân không thể níu thêm giờ”...

Nhà thơ LÊ THIẾU NHƠN